Jan Bodakowski
Wywiad II RP w przededniu II wojny światowej

Nakładem wydawnictwa Demart ukazała się historia wywiadu II RP w przededniu II wojny światowej. Autorem „Czasu próby” jest Piotr Kołakowski.  

Oddział II Sztaby Generalnego Wojska Polskiego był jedyną służbą wywiadowczą i kontrwywiadowczą w II RP. Do jego zadań należało też dbanie o bezpieczeństwo wewnętrzne odrodzonej Rzeczpospolitej. Jego sprawna działalność została, w lutym 1939 roku, skutecznie zakłócona przez Śmigłego Rydza. Marszałek, pod wpływem swojej lewicującej żony, odebrał kontrolę nad Odziałem II wieloletniemu dowódcy wywiadu, i przekazał kawalerzyście bez doświadczenia. Po zmianie dowódcy nastąpiła czystka w kierownictwie Oddziału II. Strukturę kierownictwa, i całego Oddziału II, prace placówek zagranicznych, system szkoleń, i konkretne działania, dość dokładnie w swej książce opisuje Piotr Kołakowski.

Głównymi obszarami zainteresowania polskiego wywiadu były Niemcy i ZSRR. Po dojściu do władzy narodowi socjaliści bardzo wzmocnili ochronę kontrwywiadowczą Niemiec. Utajniono wszelkie działania armii, szczelnie zabezpieczono obiekty wojskowe, przeprowadzono uświadamiające szkolenia żołnierzy, wprowadzono karę śmierci za szpiegostwo, powołano do życia  Tajną Policje Państwową Gestapo, powszechnie kontrolowano korespondencje, wzmocniono kontrolę na granicach, w edukacji społecznej wykorzystywano popkulturę (produkowano filmy szpiegowskie przy wsparciu wywiadu). Niemcy czyniły ogromne przygotowania do agresji na Polskę. Wszystkie doniesienia Oddziału II zapowiadały wybuch wojny, sanacyjne władze uznawały jednak doniesienia wywiadu za zbyt pesymistyczne.

Szpiegostwo w ZSRR nastręczało dużo większe problemy niż w Niemczech. Sowiecka ochrona kontrwywiadowcza była doskonała. Sterroryzowane społeczeństwo radzieckie było całkowicie izolowane od kontaktów z za granicą. Pomimo trudności na rzecz Oddziału II pracował aparat wywiadowczy Korpusu Ochrony Pogranicza. Kierownictwo wywiadu i władze II RP, co dzisiejszej perspektywy wydaje się nieprawdopodobne, były przekonane że ZSRR nie zaatakuje Polski. Polacy nie byli świadomi współpracy Niemiec z ZSRR.

Oddział II usiłował współpracować z służbami innych państw. Polacy dawali się wykorzystywać wywiadowi francuskiemu i brytyjskiemu. Anglicy i Francuzi byli zainteresowani informacjami od Polaków, ale nie informowaniem Polaków. W przededniu wojny Polska przekazała aliantom tajemnice Enigmy. Polskie służby utrzymywały kurtuazyjne kontakty z służbami Rumuni, Węgier, Jugosławii, Finlandii, Estonii i Rumunii. Bardzo dobrze Polakom układała się współpraca z wywiadem Japonii. Był też epizod współpracy wywiadu Polski z czeskim ruchem oporu (po zajęciu Czech przez Niemcy).

II RP w przededni wojny miała złe stosunki z większością swoich sąsiadów. Do 1927 Litwa oficjalnie była z Polską w stanie wojny. W 1938 roku Polska wymusiła na Litwie nawiązanie stosunków dyplomatycznych. Władze sanacyjne odmówiły współpracy z nazistowskimi Niemcami.  Zmilitaryzowane przez narodowych socjalistów Niemcy dysponowały w 1939 roku armią składającą się z 4.600.000 żołnierzy, 4.000 czołgów i samochodów pancernych, 3.620 samolotów. Nieustanie zbrojący się ZSRR dysponował tylko w wojskach lądowych i lotnictwie, w 1939 roku, 1.691.093 czerwonoarmiejców, możliwością zmobilizowania 6.500.000, 7.021 czołgami. II RP nie miała takich zasobów. Nie miała też realnych sojuszników. Miała tylko złudzenia kreowane przez sanacyjny pijar.

Jan Bodakowski